Hoe kunst ons kan genezen van onze natuurblindheid

We vervreemden steeds verder van de natuur, maar volgens schrijver, docent en natuurgids Ruben Jacobs schuilt er hoop in kunst. Tijdens de Buitencampus Academy Night op 26 februari liet hij treffende voorbeelden zien.

Waarom zijn wij zo vervreemd geraakt van de natuur? Ruben trapte de avond af met een scherpe analyse en ook het publiek denkt mee: de industrialisatie, het kapitalisme, welvaart, digitalisering, haast, maar ook religie en de menselijke neiging om altijd naar nieuwe technieken te grijpen. “Het is de prijs die we betalen voor de vooruitgang”, zo klonk het uit het publiek. Een ander wees erop dat het een keuze is: “Net als de keuze tussen de auto of fiets.” En ook deze rake constatering galmde nog even na: “Het zit misschien wel in onze natuur om vervreemd te raken van de natuur.”

Hoe kan kunst ons redden?

Met cases uit zijn lessen Arts & Ecology aan de Hogeschool voor de Kunsten én aan de hand van wetenschappelijke onderzoeken, liet Ruben zien dat onze band met de natuur weliswaar verwatert maar ook kan worden hersteld. Kunst kan een belangrijke bijdrage leveren. “Kunst kan zichtbaar maken wat onzichtbaar is. Je kunt er nieuwe perspectieven mee verkennen. Het kan empathie opwekken. En je kunt er andere toekomstvisioenen mee creëren.”

Kijk de kunst af

Ruben gaf verschillende voorbeelden, waaronder kunstinstallaties en geluidsfragmenten. We kunnen ze hier niet allemaal opsommen, maar doen een kleine greep, ter inspiratie:

Kunstinstallatie: The Intimate Earthquake Archive, Sissel Marie Tonn
Via een speciaal vest kun je de fysieke ervaring van een aardbeving opdoen. De kunstinstallatie vertaalt data van Groningse aardbevingen naar een persoonlijke, lichamelijke ervaring.

Fotoportretten: Natural Transfers, Levi van Veluw

Van Veluw maakt zelfportretten met natuurlijke materialen en laat daarmee zien dat we een wandelend ecosysteem zijn. Althans, strikt biologisch gezien. Wat zijn we eigenlijk precies?

VR-film: In the Eyes of the Animal, Marshmallow Laser Feast

Hoe ervaart een eekhoorn of bijvoorbeeld een vogel een bos? Deze korte film daagt je uit om je te verplaatsen in dieren, voor een andere kijk op de werkelijkheid.

Festivalproject: Let’s give a shit – Broodje Poep, Fides Lapidaire

Menselijke poep als grondstof: het kan, maar het is een onwennig perspectief en roept meteen emoties op. Eet een broodje waarvan de ingrediënten groot zijn geworden dankzij compost van menselijke poep en plas.

​Boek: Waar de bijen slapen, Ruben Jacobs

De relatie tussen mens en natuur krijgt gestalte via verhalen uit een zorgtuin. Met het verstrijken van de seizoenen laat de tuin zien dat alles voortdurend in beweging is en dat er troost te vinden is in elkaars aanwezigheid.

Fotografie: Eyes as Big as Plates,  Karoline Hjorth en Riitta Ikonen

Wat is het landschap waar je je het meest thuisvoelt, en wat was je relatie ermee? De geportretteerden (boeren, vissers, artiesten, etc.) lijken helemaal in hun landschap op te gaan.

De toekomst getekend

De avond vol kunst en ecologie kreeg nog een verrassende twist: we grepen zelf naar de kleurpotloden. “Hoe ziet Malden eruit in 2070”, vroeg Ruben aan het publiek. Of anders gezegd: hoe ruikt, voelt en klinkt de wereld in de toekomst? “Waar kunnen we naartoe bewegen?” Alles begint met verbeelding. Met een lijstje opgelegde beperkingen in de kantlijn – want juist daaruit ontstaan vaak de slimste oplossingen – werd er fanatiek geschetst.

De resultaten werden uitgestald op de vloer. Van een voedselbos dat de seizoenen ademt, tot een brinkdorp waar ossenwagens het tempo bepalen. Of een hechte community waar samen wordt gekookt, gedeeld en geleefd. De toekomst groeide deze avond in de ruimte van onze verbeelding. Dank aan Ruben Jacobs voor het verruimen van onze blik en het aanreiken van frisse perspectieven!

(C) Tekst en foto's Buro Tuur