Terugblik Academy Night: oefenen in natuurverbondenheid

Terugblik Academy Night: oefenen in natuurverbondenheid

In de modder stampen, luisteren naar vogelgekwetter of je tuin bijhouden. Dit soort simpele momenten van contact met de natuur verdwijnen in drukke tijden vaak als eerste van de agenda. Tijdens de allereerste Buitencampus Academy Night op 29 januari trapten we daarom bewust op de rem, om stil te staan bij onze band met de natuur.

Ruim 45 mensen willen zich met liefde een winteravond onderdompelen in de wereld van mens-natuurrelaties. Tijdens de inloop brachten wetenschappers Bernadette van Heel en Helen Verploegen samen met de bezoekers een grafiek tot leven: in welke fase van ons leven voelen we ons het meest verbonden met de natuur?

We zien een flinke dip in de puberteit, gevolgd door een opleving na de hectische jaren van jonge gezinnen. Heel soms loopt de lijn vanaf de jeugd gestaag omhoog. Vaak blijkt dan al een zaadje geplant, bijvoorbeeld bij een jeugdvereniging, een zaadje dat later uitgroeit tot een stevig fundament voor een band met de natuur. Maar, benadrukken Bernadette en Helen: zo’n band vraagt onderhoud. “Je moet ’m blijven voeden én een plek geven in je dagelijks leven.”

Rentmeester of toch participant?

Dit is geen saaie luisteravond, nee, we gaan meteen enthousiast in gesprek over onze grondhoudingen tegenover de natuur, waarbij Helen en Bernadette de heerser, rentmeester, partner en participant onderscheiden. Oftewel, sta je erboven of er middenin? In groepjes verkennen we alle smaken.

Zo blijkt dat we onszelf vaak als een rentmeester zien: “We hebben de natuur in bruikleen,” klinkt het uit de groep, al voelt ‘erboven staan’ voor velen ongemakkelijk. Slechts een paar handen gaan omhoog bij het woord partner, en een participant willen we maar wat graag zijn. “We wíllen gelijkwaardigheid, maar zo voelt het niet.” Dan volgt een scherpe vraag: “Als je gelooft dat je natuur bént, waar hoor je dan bij?” Helen glimlacht: dat klinkt als de participant. Maar wat blijkt: in de praktijk loopt alles in elkaar over. Of zoals iemand het nuchter samenvat: “In veel gevallen is de natuur ons gewoon de baas!”

Op basis van wereldwijd onderzoek met de Humans and Nature Scale, scherpen Helen en Bernadette de inzichten verder aan, op zoek naar een gedeelde basis. Het beeld van de mens die boven de natuur staat wijzen we sterk af. “We voelen ons verantwoordelijk voor en onderdeel van de natuur”, oftewel vooral een combinatie van de participant en de rentmeester.

Oefenen in de tuin

Een sterke band met natuur willen is één ding, maar hoe? Blijven oefenen in natuurverbondenheid! De pauzeopdracht is dan ook simpel: ga naar buiten en gebruik al je zintuigen. Wat merk je op? En dus trekken we de Buitencampus-tuin in, ondanks de kou, de duisternis en restjes sneeuw op de paden. We horen ganzen, zien pootafdrukken in de sneeuw, gapen hardop van de plotselinge rust. Even is er niets anders dan contact met de natuur.

Persoonlijk verbonden

Vervuld van de ervaringen, gaan we binnen weer terug ‘aan het werk’. We benoemen onze persoonlijke voorbeelden van natuurverbondenheid. Dit kan een plek maar ook een ervaring zijn. Helen en Bernadette onderscheiden vijf dimensies: materieel, ervaring, cognitie, emotie en reflectie. Iemand vertelt dat vrijwilligerswerk hem helpt om zich verbonden te voelen met de natuur: “Met mensen leren over de natuur, heeft voor mij een versterkende factor.” Een ander denkt bijvoorbeeld aan een oude appelboom, waar hij duizenden uren mee heeft doorgebracht. En zo vliegen de voorbeelden voorbij.

Over tot actie

De verschillende dimensies brengen ons bij het ‘grotere plaatje’: hoe komen we tot actie en verandering? Helen en Bernadette tonen een afbeelding van een hefboom, van materieel (laag) tot reflectie (hoog). “Je ziet: het bouwt elkaar op. Reflectie heeft duidelijk een grote hefkracht. Maar je moet zeker niet op één paard wedden, er zijn meerdere routes naar verandering.” Dat blijkt ook uit de Earthfulness Challenge, waarbij meer dan 100 mensen 21 dagen lang korte oefeningen deden. Een groep wetenschappers waaronder Bernadette onderzocht daarmee hoe mensen hun verbondenheid met de natuur kunnen versterken. Bernadette: “Als we het hebben over ervaringen die invloed hebben, dan hebben we het echt niet alleen over grote piekervaringen zoals een reis, maar ook over alledaagse ervaringen zoals de hond uitlaten.”

Aan het eind van de avond realiseren we ons dat de verbondenheid met elkaar onze natuurverbondenheid absoluut goed doet. We zijn ons bewuster van onze plek, delen ervaringen, praten over hoop én komen in actie. Weer een stapje verder!

‍

‍Over de sprekers‍

‍Bernadette van Heel onderzoekt hoe mens-natuurrelaties vorm krijgen en hoe mensen vanuit verschillende perspectieven hierop samenwerken. Tijdens haar studie biologie, realiseerde ze zich dat natuurherstel niet alleen om ecologische interventies vraagt, maar dat mens-natuurrelaties daarin niet buiten beschouwing gelaten kunnen worden. Momenteel werkt ze als postdoc bij de Vrije Universiteit Amsterdam.

‍Helen Verploegen onderzoekt de relaties tussen mens en natuur in tijden van natuurverlies. Ze is vooral geïnteresseerd in vormen van participatie waarin mensen aandacht voor natuur hebben en bijdragen aan natuurbescherming, bijvoorbeeld via burgerwetenschap (citizen science). Daarnaast maakt ze meer ruimte voor de emoties die mensen ervaren in de natuur en bij het verlies ervan. Ze werkt momenteel ook als postdoc onderzoeker aan de Open Universiteit aan deze thema's.

Helen en Bernadette zijn allebei gepromoveerd aan de Radboud Universiteit bij het Centre Connecting Humans and Nature.

‍

(c) Tekst & foto's Buro Tuur