Zomertijd en onze biologische klok: ben jij de jetlag al te boven?

Als je dit leest, ligt de overgang naar de zomertijd alweer achter je. Misschien heb je er toch meer last van gehad dan gedacht? Het is maar een uurtje, dus hoe kan dat eigenlijk? Daar dook Anneloes Opperhuizen in tijdens de laatste Buitencampus Academy Night op 26 maart.

Anneloes weet als chronobioloog en neurowetenschapper als geen ander hoe tijd ons brein en lichaam stuurt. Met aanstekelijk enthousiasme nam ze de uitverkochte zaal mee op een ‘tijdreis’. Bij binnenkomst liet ze ons meteen kleur bekennen: hoor jij bij team zomer- of team wintertijd? Op een groot vel papier stroomden de meningen binnen. Wintertijd lijkt populairder, daarover zo meer.

Wat is tijd?

Er was eerst nog een andere belangrijke breinbreker: wat ís tijd eigenlijk? En misschien nog interessanter: wat is jouw relatie met tijd? Voor de één is het vooral ‘ruimte om dingen te doen’, terwijl een ander in de zaal het ziet als ‘de ordening van dag en nacht’, of als een ‘spel van ritmes’, ‘van hartslag tot ademhaling’ of ‘van geboorte tot dood’. Maar ook ‘de vergankelijkheid der dingen’ of ‘tijd is nu, de rest zijn concepten’ zijn genoemd.

Wij mensen hebben allemaal wel een idee bij tijd, maar Anneloes daagde ons uit om daar eens buiten te stappen. Haar tip: “Verplaats je eens in een ander organisme. Wat betekent tijd voor een vogel? Of voor een hommel?” Dit simpele gedachte-experiment kan een eyeopener zijn. Plots besef je dat tijd helemaal niet zo vaststaand is als we denken.

Biologische klok(ken)

Één ding weten wetenschappers zeker over tijd: het zit in ons DNA om elke 24 uur ‘aan en uit te gaan’. Dat is de biologische klok in actie, een verfijnd systeem in onze hersenen dat onze lichamelijke functies dirigeert. In een lesje chronobiologie legde Anneloes uit hoe dit mechanisme werkt. Ons lichaam heeft bijvoorbeeld talloze ‘orgaanklokken’ en sommige lopen perfect synchroon, dus die wil je het liefst zo min mogelijk verstoren.

Haar verhaal loopt moeiteloos over in de zomertijd, wat eind maart natuurlijk een hot topic is. Waarom heeft zomertijd zoveel impact (vaak meer dan de overgang naar wintertijd)? Het heeft alles te maken met die interne klok van ons, sterk gestuurd door zonlicht. Ons lichaam rekent op licht en donker op vaste momenten. Gooi je dat ritme om en wordt het opeens later licht, dan loopt je systeem niet direct mee. Het resultaat is een soort mini-jetlag.

Psst … even tussendoor: Anneloes geeft binnenkort ook een dagtraining over de invloed van de biologische klok op ons werk en welzijn. Wil je weten hoe jouw team meer energie krijgt? Kom dan leren over natuurlijke ritmes. Stuur ons een mailtje voor meer informatie.

De impact van zomertijd

De gevolgen zijn voelbaar: slechter slapen, minder scherp zijn en meer fouten maken – op het werk én in het verkeer. Onderzoek laat zelfs zien dat het aantal ongelukken licht stijgt na de overgang naar zomertijd. Vooral avondmensen hebben er moeite mee, terwijl ochtendtypes zich meestal sneller aanpassen. Anneloes liet het publiek een chronotype-test doen om te meten of we ochtend- of avondmens zijn. De zaal deed fanatiek digitale testjes en kwam uit op een nette 50/50. “Maar echte ochtendmensen zijn vast niet aanwezig, die zijn al naar bed”, grapte iemand.

‍